Skip to main content

Full text of "dao_gia_khi_cong"

See other formats


ThichTriThu BAT NHA T AM KINH Trang 1 



T AM KINH BAT NHA B A LA MAT DA 

CM giai : THICH TRI THU 

— 0O0 — 



LOfI Gl6l THIEU 

Tarn kinh Bat Nha, ke tu ngay ban dich cua ngai Huyen Trang ra 

f f 

doi, da duoc cac Phat tu A dong chap nhan va rung niem thuang 
xuyen. Ai cung thuoc long va it nhieu tham hieu gia tri cung vi tri cua 

F 

kinh nay trong lich su tu tuang Phat giao. Doi voi Viet Nam ta, cho 

F r+i 

den nay, Tarn kinh Bat nha van la mot bai nhat rung duoc chuyen tri 

> F 

nhieu nhat. 

F 

Ngay tu nhung nam khoi lua cua cuoc khang chien Nguyen Mong 
day gian kho nhung cung vua hao hung, vi anh hung dan toe dong thoi 
la vi thanh lap Thien Phai True Lam thuan tuy Viet Nam, vua Tran 

F \ 

Nhan Tong da viet xong Cu tran lac dao: 
Dung cdu do xdy chien thdp 
Ngoai trang nghiem su tuang hay tu 
Cung hy xd, nhuyen tu bi 
Noi tu tai Kinh Long hang doc 
Ngai Minh Chau Huong Hai la nguoi dich va chu giai Tam Kinh 

■\ > F F > > 

Bat nha dau tien bang tieng dan toe quoc am hien con bao ton. Roi 
ngai Chan Nguyen ca ngoi nang luc tham dieu cua kinh trong Nam 
Hai Quan Am 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 2 

Cong chua thay thot thuang song 

Ben chuyen Kinh Long dong den hoeing thien 

Bdo hoa bay khdp bon ben 

Hao quang thdu lot du&i tren cua thdnh 

Thiet tha gidi tich tan tdnh 

Nhdt thiet tu rac sieu sanh mot gia 

Ngai Toan Nhat, mot nha tha, nha van, nha tu tuang Ian cua dan 
toe ta, da viet trong Thien Co Yeu Ngu Van: 

Mot noi huong hue dot xong 

r 

Ba bien Kinh Long thuang niem horn mai 

Roi trong Tham Thien Van, ngai cung noi: 

Chi doi mai congphu lua loc 

Ke tri dm gidng doc Tarn Kinh 

Coc minh thuc tu tri sinh 

Sd gi de Id rdnh rdnh dang mua. 

r 

Thi ta cung du thay qua lich su kinh nay da duoc dan toe ta ham 
mo nhu the nao. Dieu nay cung khong co gi la, vi Tarn Kinh Bat nha 
da co ket lai mot each tron ven tat ca giao nghia sieu viet cua Phat 

r 9 r 

giao Dai thua. Ma muon hieu Phat giao Dai thua, cung nhu muon thuc 
hanh phuong phap tu tri cua Phat giao do, ta khong the nao khong 

r 9 r 

biet, doc, va hieu nghia cua Tarn Kinh. Vi the hom nay toi phat 
nguyen dich lai ban Tarn Kinh duoc ua chuong vua neu. 

Mac du rang nguyen ban Phan van cua kinh nay da duoc tim thay, 

■\ F r+i r 

nhung ban dich cua ngai Huyen Trang cho den nay van con duoc rat 
nhieu nguoi ham mo. Cho nen, toi da dua theo ban cua ngai Huyen 
Trang ma dich ra Viet van, dong thoi tham khao ban Phan van cung 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 3 

nhu cac ban dich khac, dac biet ban dich va chu giai Tarn Kinh bang 
quoc am cua thien su Minh Chau Huang Hai vua duoc phat hien. 

Voi muc dich cung ung tai lieu cho viec hoc tap va nghien cuu 
Tarn Kinh, toi cung tap thanh tai day cac ban Phan van theo thu phap 

f r > 

Tat dan va Devanagari, ban tieng man Chau, Tay Tang, Vu Dien, 
Mong Co, Pali, cac dich ban va phien ban Han van, ban chu giai bang 
tieng quoc am xua nhat cua thien su Minh Chau Huong Hai, cung cac 
ban Anh, Phap, Due va Nhat. 

Nguyen rang, ban dich nay giup cac Phat tu hieu sau hon nua giao 
nghia cua Dai thua ma Due Phat da an can trao pho. Va cung vi muc 
dich giup cac Phat tu linh hoi y nghia cua ban han van, toi da mao 
muoi viet them ban chu giai cua minh. Ban chu giai nay thuoc phan 
mot. Phan hai cua tap nay chi gom cac ban van vua ke tren. Phan ba 
danh rieng de chu thich, chi dan va ban so sanh tu dien thuat ngu 
Phan, Han, tay tang, Anh, de cac thien tri thuc tien tra cuu. 

Nguyen cau Tam Bao chung minh gia ho. 

Gia Lam, mua An cu* 
THICH TRI THU 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 4 

T AM KINH BAT NHA B A LA MAT DA 

PHIEN AM 



Quan-ru-tai B6-tat, hanh tham Bat-nha Ba-la mat-da thai chieu 

F 9 F r ? 

kien ngu-uan giai khong, do nhat thiet kho ach. 

F F F F F 

Xa-Loi-Tu! Sac bat di khong, khong bat di sac; sac rue thi khong, 
khong tiic thi sac; tho, tuong, hanh, thuc, diec phuc nhu thi. 

F F F F 

Xa-Loi-Tu! Thi chu Phap khong tuong, bat sanh bat diet, bat cau 

F F F F F 

bat tinh, bat tang bat giam. Thi co khong trung, vo sac, vo tho, tuong, 

F 

hanh, thuc; vo nhan, nhi, ty, thiet, than, y; vo sac, thinh, huong, vi, 
xuc, phap; vo nhan gioi, nai chi vo y-thuc-gioi, vo vo-minh diec, vo 
vo-minh tan, nai chi vo lao tu, diec vo lao tu tan; vo kho, tap, diet, 
dao; vo tri diec vo dac. 

F F \ \ F 

DT vo so dac co, B6-de tat-doa y Bat-nha-ba-la mat-da co tam vo 

F F n* 

quai-ngai; vo quai-ngai co vo huu khung-bo; vien ly dien-dao mong 

F F 

tuong; cuu canh Niet-ban, Tam-the chu Phat, y Bat-nha-ba-la mat-da 

F F \ \ 

co dac A-nau-da-la tam-mieu tam-bo-de. 

Co tri Bat-nha Ba-la-mat-da, thi dai-than chu, thi dai minh chu, 

? ? Ft 

thi vo-thuong chu, thi vo dang dang chu, nang tru nhut thiet kho, chon 

F 

thiet bat hu. 

F F F F F F 

Co thuyet Bat-nha-ba-la-mat-da chu, rue thuyet chu viet: Yet-de 
Yet-de, Ba-la yet-de, Ba-la-tang yet-de, B6-de. Tat ba ha. 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 5 

T AM KINH BAT NHA B A LA MAT DA 

DICH NGHIA 

Bo tat Quan tu tai khi ha nh Bat nha ba la mat da sau xa, soi 
thay nam uan deu khong, vuot qua moi kho ach. 

Xa Loi Tu! Sac chang khac khong, khong chang khac sac; sac 
tire la khong, khong tire la sac; tho, tuong, hanh, thnc cung lai 
nhir vay. 

"7 "7 

Xa Loi Tu*! Tirong khong cac phap day, chang sanh chang 

"7"7 "7 "7 

diet, chang do chang sach, chang them chang bot. Cho nen, trong 

r r 

khong, khong sac, khong tho, tirong, hanh, thirc; khong mat, tai, 

w 

miii, liroi, than, y; khong sac, thanh, hirong, vi, xuc, phap; khong 
nhan gioi cho den khong y thu*c gioi; khong vo minh cung khong 

r r r r r 

vo minh net; cho den khong gia chet, cung khong gia chet het; 
khong kho, tap, diet, dao; khong tri cung khong dac. 

Boi khong so dac, Bo tat nuong Bat nha ba la mat da, nen 

r r 

tarn khong mac ngai; vi khong mac ngai nen khong so hai, xa lia 

r r 

mong tuong dien dao, rot rao niet ban. Chu Phat ba doi nuong 
Bat nha ba la mat da nen chiins a nau da la tarn mieu tarn bo de. 

Nen biet Bat nha ba la mat da la chu than Ion, la chu minh 

^ r -7 

Ion, la chu vo thuong, la chu khong gi sanh bang, trir het moi kho 

r r 

ach, chac that vi khong doi. 

^ r r 

Nen noi chu Bat nha ba la mat da, nen noi chu rang: Yet de, 

r r r r w r ~\ ~\ 

Yet de, Ba la Yet de, Ba la tang Yet de, Bo de, Tat ba ha. 



ThichTriThu BAT NHA TAM KINH Trang 6 



TAM KINH BAT NHA B A LA MAT DA 

I. CHU GIAI 
DAN NHAP 

r r 

Noi den Phat giao Dai thua la noi den Bat nha. Vi, khong co Bat 
nha, la khong co Phat giao Dai thua. Bat nha la dau moi, la mach 
nguon tu do cac trao luu tu tuong Dai thua ke ca Mat giao day khoi. 

Nhu vay trong thyc chat, Bat nha la gi ma co mot nguon sinh luc 
doi dao bat tan den the? 

Bat nha do Phan ngu Prajnoa phien am. Tau dich nghia la Tue, 
Tri Tue, Khong Tri. Nhung du dich gi di nua cung khong mot tu nao 
trong Hoa van lot duoc het y nghia ham an trong phan ngu Prajnoa. 
Cho nen, van hoc Phat giao Trung Hoa cuoi cung cung phai dung tu 

? 9 

ngu phien am Bat nha de chi cho loai tri rue dac biet nay, moi co the 
tranh moi ngo nhan sai lac cho nguoi hoc. 

Thong thuong, cu noi den tri hay rue hay tri rue, nguoi nghe lien 
tuong den tri nang, mot trong ba nang luc (cam nang, tri nang va y 
chi) cua con nguoi ma cac sinh vat khac khong co, hoac co nhung o 

r ? 

mot muc do thap kem. Tri hay tri rue thuong duoc hieu nhu tri khon 

r is* r 

hay 6c thong minh sang suot, lanh hoi de dang cac kien thuc da co, 

r r 

hoac hoi y nhung kien thuc moi ma loai nguoi sap phat hien ra. Cai bo 

r r r 

6c thong minh ay doi voi Phat giao duoc menh danh la the tri bien 
thong, bao gom ca tot Ian xau ngay trong ban chat, va tac dung no thi 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 7 

■\ f f \ \ ? 

thuong la lanh it du nhieu, boi le tri ay gan lien voi phien nao kho dau, 
hay te hon nua, no chinh la san pham cua chinh phien nao kho dau. 

r 

Khac voi the tri bien thong, Bat nha la loai tri rue sieu thien ac, tri 
tue vo phan biet da ru sach phien nao. Cho nen, tu trong ban chat, no 
la loai tri rue thanh tinh rong lang, khong chut bon nho, trong suot nhu 

r 

hu khong, nen cung duoc goi la khong tri. Do do, no thuong xuat 
hien nhu mot thu tri tue sau xa vi dieu, ma Tam kinh Bat nha goi la 

r r 

tham Bat nha, tri tue sau xa. Vi tinh chat no nhu the nen no hoan toan 
tu tai truoc moi doi tuong nhan thuc, trong moi hoan canh, no khong 

r r r r 

bi doi tuong hay hoan canh chi phoi buoc rang. Tu day, no soi suot 

? r r 

that the cac phap tue cac hien tuong tren coi doi, thay ro ban chat cua 

r r 

chung. Tri rue ay tu ban chat no duoc menh danh la That tirong Bat 

r 

nha. Lai cung tri tue do, tren phuong dien tac dung soi suot cac hien 

r r r 

tuong, thi mang ten Quan chieu Bat nha. That tuong trong suot vang 
lang, quan chieu cung trong suot rong lang, tuy hai ma mot, tuy mot 

F r F F 

ma hai. Va co trong suot vang lang nhu the thi moi thay duoc cai thuc 
chat nhan duyen sanh cua tat ca cac phap. Vi da do nhan duyen sanh, 
cac phap thay deu khong co tu the, thay deu gia huu, het thay deu 
khong. Khong o day phai hieu la khong co that the. Thuat ngu Phat 

f r * * •* 

giao goi cai khong ay la Thuan nha da, rue phien am chu UlnyatE, 
thuong dich la tanh khong. 

F > 

Giao nghia tanh khong bat nguon tu dau? Vi tri no trong giao ly 

F F F 

Phat nhu the nao? Chinh thong chang? Bang thong chang? Do la 
nhung cau hoi can co giai dap thi may ra moi tam co mot khai niem 

F \ F 

tuong doi ro rang ve Bat nha. Chi khai niem ma thoi, con thuc chat ra 
sao, thi phai tu moi chung duoc. 

■\ F \ 

Ai co nghien cuu Phat giao cung deu biet rang tinh hoa cua Phap 
ma Phat day chi tu tai mot diem va chi mot diem ma thoi. Do la duyen 
khoi, cung goi la duyen sanh. Phat giao so di khac voi cac than giao 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 8 

chi mot diem nay va o mot diem nay. Va ai da thua nhan luat duyen 

? r r 

khoi thi khong the nao thua nhan mot dang tao hoa sang the nua. 
Nguoi do tren hinh thuc, du co theo dao Phat hay khong theo dao 
Phat, cung da la Phat tu tren binh dien tu tuong roi. Nguoc lai, du la 
tang si, nhung khong thong suot duyen khoi, thi do cung chi la ngoai 

r r ? r 

dao tra hinh. N6i the, cot de nhan manh vai tro chi dao, vai tro tien 

r 

quyet cua luat duyen khoi trong toan bo giao phap Phat. Khong co 
duyen khoi, khong co Phat giao, cung nhu khong co Bat nha thi khong 
co Dai thua, nhu da khang dinh ngay trong cau mo dau. 

Khi da thua nhan duyen khoi thi duong nhien phai thua nhan hai 
he luan gan lien voi duyen khoi, do la vo nga va vo thuong. Da la vo 
thuong thi tac dung do no gay ra la kho. Con vo nga thi duong nhien 
cac su kien tu no la khong. Khong, day can nhac lai, la khong co tu 

? _ _ r r r 

the. Tu nhung cai mat thay tai nghe, cho den nhung cai y thuc suy 
nghi, het thay deu khong co tu the du chung dang hien huu truoc mat. 
Su hien huu ay do cac duyen (pratltyasamutpEda) rue cac dieu kien 
gia hop ma thanh, khong co nga the, du bat cu la nga the cua huu tinh 
hay nga the cua vo tinh. Vo nga cua huu tinh thi goi la nhan vo nga; 
vo nga cua vo tinh thi goi la phap vo nga. N6i ro ra, tat ca moi su vat 
trong do gom ca con nguoi, deu la vo nga. Truong phai Bat nha trien 

> r > > 

khai ly luan ve hai thu vo nga ay, rue vo nga ve con nguoi, vo nga ve 

r r 

su vat, ma thanh lap thuyet tanh khong, chung minh cho triet hoc 
luan ly bat bat la thanh tuu bang dao hoc cua phuong phap hanh tri 

r ? r ? 

thuc te de giai quyet kho dau. 

r r r 

Tinh chat nhat tri va lien rue tu Phat giao Nguyen thuy den Phat 
giao Dai thua nhu the that qua ro rang, truoc khi Dai thua hung thinh, 

r 

cac truong phai A ty dam chi chu trong den nhan vo nga, va it luu tarn 

r _ _ r r 

den phap vo nga. Tham chi co truong phai nhu nhat thiet huu bo 
chang han, lai con chu truong cue doan rang nhat thiet phap giai 
him voi each ngon la tarn the that hihi, phap the hang hihi. De doi 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 9 

khang voi chu tnrang cue doan do, cac truong phai A ty dam thuoc 
Dai chung bo dua ra chu truong doi nghich va cue doan khong kem la 
nhut thiet phap giai khong. Bang phuong tien triet hoc phan tich 
tinh vi, nghia la bang thuan tuy luan ly cac truong phai sau dua giao 

r r 

nghia cua ho den mot cai ngoan khong rung ron the tham. Va Niet 

? r 

ban theo quan diem nay la mot trang thai chet, trong do xac than phai 

r f r 

bien ra tro bui, con y thuc va tri rue thi khong con mot chut dau vet 
luu lai (khoi than diet tri). 

V6 nga, neu chi hieu duoc theo nghia nhan vo nga ma thoi, thi 
khong sao tranh khoi phap chap. Con vo nga, du bao trum ca phap vo 
nga, neu chi loanh quanh trong khai niem triet hoc do thuan tuy ly 
luan tao dung nen, thi xa roi thuc te, tro thanh kho can va dua dao 

r ? r r 

Phat vao coi chet. Nguy hiem cua triet hoc du cho do la triet hoc tinh 
vi u huyen cung cue di nua, chinh la o do. 

Thua huong truyen thong khong ca nhan Ian phap cua Dai chung 
bo, truong phai Bat nha chu truong thuc hien cai khong bang true 
quan tong hop, nghia la bang hanh tri thuc te theo con duong dao hoc, 
de tu minh true tiep the nghiem cai khong ay trong khi cac phap 
duong gia huu. Cai khong hien ra qua cong phu tu chung do goi la 
dirong the tire khong, nghia la trong khi cac phap duong hien huu so 
so truoc mat, tu the cua chung van chi la khong. Vi do nhan duyen gia 
hop chung khong co nga the rieng. Su hien huu cua chung chang qua 

r 

chi la gia huu ma thoi. Nhu vay, cai so quan (cac phap) von di khong, 
thi cai nang quan (tri) cung phai la khong, nhu vay moi khong bi 

r r r 

chuong ngai va dat tieu dich la soi suot thuc te cac phap. Tri ay menh 
danh la Bat nha (Prajnoa). 

Dut khoat Bat nha phai do tu chung ma tuu thanh, khong do cai 
hoc ma un due nen. Trong dia hat nay, cai hoc hoan toan bat luc. Cai 
hoc chi gioi tao ra mot mo bong bong khai niem. Hien thuc hoa cac 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 10 

f r 

khai niem ay, phai do cong phu hanh tri thuc te cua dao hoc. Boi vi 

is* f 

Bat nha Ba La Mat Da la mot thu gi sau xa vi dieu, khong de gi the 
nhap neu khong co su hanh tri. Co the hieu duoc nhu the thi moi xac 
dinh duoc ba chu hanh va chieu kien trong cau mo dau cua Tam kinh 
Bat nha. 

Hanh nghia la hanh tri. Phuong phap hanh tri o day la phap quan 
Bat nha, tuc la mot phap hanh thien rieng cua truong phai nay, nho do 
ma hanh gia tu minh true tiep thay duoc cai khong cua duong the bi 

r r r r 

quan. Thay duoc cai khong ay la quan chieu. Quan chieu khong lia 
thuc tuong. Tuy hai ma mot, nhu da noi tren. Ben dung ben the. Ngay 
o noi dung ma bat duoc the. The hay dung cung chi mot Bat nha ma 
thoi. R6 rang cai hoc tu chuong khong co gia tri gi o day ca. Cung 
khong co gia tri gi ke ca den cac khai niem triet hoc duy ly duoc tao 
dung tren nen tang luan ly hoc huu danh vo thuc. 

r r r 

Tuy nhien, neu phai do tu dac moi biet co tri Bat nha, thi nhung 
ke chua tu hay khong tu lam the nao de co mot khai niem ve cai tri 
nay? Va lam sao khien ho co duoc niem tin de theo doi ha thu cong 
phu? Nhu cau duoc dat ra la phai thuyet minh tri ay de he cho nguoi 

r r 

muon tu biet dung mao hinh dang cua no ra sao. Vi vay ma phai dung 
phuong tien de mo ta, do la van tu* Bat nha. Pham vi cua van tu Bat 

> r r r 

nha bao gom toan bo van hoc Bat nha, tu ngon thuyet cho den triet 
hoc, nham muc dich thuyet minh giao nghia nay. Nhung noi theo 
nghia hep thi van tn Bat nha chinh la triet hoc Bat nha. Can nhan 

■\ \ r 

manh lai mot Ian nua rang, triet hoc Bat nha chi duoc dung nhu mot 
phuong tien de gioi thieu Bat nha ma thoi. No khong the nao thay the 

r f r ? 

duoc quan chieu Bat nha. Ly thuyet khong dem lai ket qua cu the nhu 
cong phu thuc tap. 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 11 

r f \ f 

Noi den triet hoc Bat nha thi phai de cap den ca so ly luan, can cu 

r r 

vao do triet hoc nay duoc xay dung. Do la luan ly hoc bat bat menh 

r 

danh la bat bat Trung dao. 

r 

Khac voi cac he thong luan ly thong thuong dat co ban tren 

F F 

nhung du kien coi nhu thuc huu va co dinh, he thong luan ly moi nay 
la mot loai luan ly sieu luan ly, do Long Tho sang tao, nham thuyet 

? F 

minh nhung hien tuong gia huu va chuyen bien trong rung sat na, la 
cac phap duyen sanh nhu huyen. Phuong phap luan ly nay chuyen 
mon dung phu dinh de khang dinh. Boi le van phap von la duyen sanh 
vo thuong, khong co mot phap nao dung yen mot cho, thi thu hoi 

F ? ? 

trong trang huong do, ta co the khang dinh duoc gi khong? Cai hien 
thuc cua lat giay truoc, khong phai la cai hien thuc cua lat giay sau. 

F \ F 

Dong song phut truoc khong phai la dong song tiep lien theo day. 
Cang khong phai la dong song nam xua hay dong song trong muoi 
nam toi, tuy cung mang ten mot dong song chung. Cho nen, dung theo 
su that, ta khong the khang dinh duoc gi ca. De duoc gan sat voi su 
that hon, phep luan ly chon chanh va lanh manh buoc ta phai tim 
khang dinh trong phu dinh la vi the. 

F F 

Phap luan ly phu dinh nay, mai cho den giua the ky XIX moi 

F F F 

duoc cac triet gia phuong Tay biet den va duoc ho ton xung la sieu 

r \ f \ 

bien chung. Bat bat nghia la tarn su phu dinh gom bon cap tarn dieu: 

F 

sanh, diet; thuong, doan; nhut, di; lai, xuat. That ra thi, gap gi phu 

F F ? 

dinh nay, moi sat voi ly vo thuong bien chuyen cua van phap. Nhung 

r \ f 

so di luan bat bat chi quy dinh co tam dieu ma thoi, la vi day la tam 

F ? F F ? F 

hien tuong ro rang nhat va tieu bieu nhat trong tien trinh chuyen bien 
cua su vat. He phu dinh cai no thi lai khang dinh cai kia theo hai mat 

F F \ F 

tuong doi cua no. Nhu noi bat sinh, dong thoi phai noi den co diet. 

F F \ F 

Noi bat sinh bat diet tuc la dong thoi phai noi la thuong. Noi bat 

F F 

thuong thi doan tu hien ra. Noi bat doan thi nhut tu hien ra. Noi bat 

F F F 

nhut thi di tu hien ra. Noi bat di thi lai tu hien ra. Noi bat lai thi xuat 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 12 

r r r ■> 

tu hien ra. Noi bat xuat thi sanh lai tu hien ra, v.v... Vi le ay, va de 
dugc sat voi su that khong ngung bien chuyen, dung nen khang dinh 
cai gi het. Va khi muon khang dinh thi dung phu dinh ma dien dat. 
Thay vi khang dinh diet thi nen noi bat sanh. Thay vi khang dinh 

r 

doan nen noi bat thirong, v.v... 

r 

Phep phu dinh nay dugc Long Tho phat kien, va dung thanh mot 

? r 

co so luan ly hoc vi dai de thuyet minh giao nghia tanh khong cua 
truong phai Bat nha. Co hieu dugc then may cua phep luan ly nay, 

? www 

moi hieu dugc doan: chu* phap khong tnong, bat sanh, bat diet, bat 

r r r r r 

cau, bat tinh, bat tang, bat giam trong bai Tarn kinh. Sau chu bat o 
trong doan nay la mot loat phu dinh don dap, nham muc dich khang 

r ? r 

dinh thuc chat cua tuong khong o noi nam uan. Noi tuong khong ay 

r r 

bat sanh, tuc noi no tich diet. Noi no bat diet tuc noi no thuong tai, 

r r 

v.v... Tron ca doan nay cho den vo tri diec vo dac la chung minh tanh 
khong bang luan ly triet hoc, de roi di den cho di vo so dac co o doan 

r r r r 

tiep theo la dua hanh gia vao doan thuc te hanh tri. Triet hoc thuyet 

? f r 

minh la gieo khai niem de mo duong chi loi. Tiep theo la cong viec 
cua dao hoc phai thanh tuu bang cong phu tu hanh. Thuc ich lgi la 

> F \ F 

phan cua dao hoc, nhung neu khong nho phan triet hoc soi sang thi 

F 7 \ F F 

khong biet nuong tua vao dau de Ian theo dau vet ma hanh tri. Ngugc 
lai, neu chi thuyet minh suong ma khong ha thu cong phu thi chung 
quy chi dam chan mot cho ma thoi. Co le la te hon nua: di giat lui tren 
duong tu chung. 

\ F 

Tren day la nhung khai niem can ban ve dao hoc Bat nha va triet 

■\ F F 

hoc Bat nha: dao hoc thanh tuu bang phep quan chieu; triet hoc xay 

r \ f f 

dung tren can ban bat bat. Con nguon goc va tien trinh tu tuong Bat 

F 

nha thi nhu the nao? 

9 

Nhu tren da noi, noi dung cua giao nghia Bat nha ham an ngay 
trong giao nghia vo nga, mot trong hai he luan cua duyen sanh do 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 13 

r f \ 

chinh Due The Ton phat kien va truyen day. V6 nga cua nhan (nhan 
khong) va vo nga cua phap (phap khong) do chinh la noi dung cua 

r r r 

khong tinh Bat nha. Giao nghia nay den khoang giua the ky thu nhat 

? f ~y 

truoc Tay lich thi phat trien manh va ket thanh doa hoa dau tien la 
kinh Tieu phdm Bat nha xuat hien tren la boi. Qua the ky thu I sau Tay 
lich, tu tuong Bat nha duoc trien khai them nua va ket tap thanh Dai 

9 ? 

phdm Bat nha. Quan diem lich su nay, la can cu vao qua trinh dich 
thuat cua hai bo kinh nay trong lich su Phat giao Trung Quoc. 

Chi lau ca sam Ian dau tien dich Tieu phdm thanh Dao hdnh Bat 
nha kinh vao nam 178 sau Tay lich. Roi True Phap Ho va nhung 

9 

nguoi khac dich Dai phdm thanh Quang tan va Phong quang Bat nha, 

f r \ r 

vao giua the ky III tro di. Den dau the ky V, La Thap dich lai voi cai 

F 9 9 9 \ F 

ten ta thuong biet la Tieu phdm va Dai phdm Bat nha. Vao dau the ky 
VII Huyen Trang du hanh sang An Do thu gop tat ca cac kinh dien 
thuoc he thong Bat nha ve Trung Quoc dich thanh bo Dai Bat nha 600 

'I •} nu F 

quyen chia ra tu xu luc thap hoi. Ke ca truoc Ian sau, so kinh trong he 

F -\ f 

thong Bat nha hien luu giu trong Dai Tang chu Han gom 720 quyen. 

9 F 

Tu lieu va tu tuong Bat nha trien khai phong phu vi dai nhu the, 

F F F 

nhung neu due ket tinh yeu thi thu gon lai trong mot bai Tam kinh 
dich ra Han van chi co 260 chu theo ban cua Huyen Trang. Ban nay 
duoc dich Ian thu hai. Nguoi dau tien dich kinh nay la ngai La Thap. 

F F 

Ca hai ban dich nay tuong doi nhat tri voi hai nguyen ban Phan van 

■\ F F \ 

ghi bang thu phap Tat dan tren La Boi, duoc bao ton tai Phap Long tu, 
Horyuji, trong thanh Nara cua Nhat. Thuong hai ban nay duoc goi la 

F F 

Lucre ban Bat nha, ngan gon nhat, va duoc liet ke theo thu tu thoi gian 
nhu sau: 

1. Ma ha Bat nha Ba la mat dai minh chu kinh, do ngai Tam Tang 
Cuu Ma La Thap dich doi Dieu Tan, vao khoang nam 402 - 412 sau 
Tay lich. 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 14 

2. Bat nhd ba la mat da Tarn kinh, do ngai Tam Tang Phap sir 
Huyen Trang phung chieu dich vao doi Duong, nam 649. 

Ngoai hai luge ban nay, kinh tang con co ban: 

3. Phat thuyet Bat nhd ba la mat da Tam kinh, do Tam Tang Phap 

r -\ > 

su Nghia Tinh dich nam 700. Giong nhu ban Huyen Trang, tru phan 
chu, khong dich am ma ghi bang chu Tat dan va sau do, them mot 
doan. 

Ngoai ra, con co nhung ban khac, dai hon, duoc goi la Quang ban 
Bat nha, nhu sau: 

4. Pho bien Tri tang Bat nhd ba la mat da Tam kinh do Phap 
Nguyet (Dharmacandra) dich nam 732 doi Duong. 

5. Bat nhd ba la mat da Tam kinh, sa mon Phap Nguyet dich; moc 
ban duoc bao ton tai Thanh Long tu, Dong Thap vien. Tuy trung ten 
nguoi dich voi ban tren, noi dung hai ban lai khac nhau. 

6. Bat nhd ba la mat da Tam kinh, do Bat nha (Prajnoa) va Loi 
Ngon (Li yen) dich nam 790 doi Duong. 

7. Bat nhd ba la mat da Tam kinh, do Tri Tue Luan 
(Prajnoacakra) dich nam 850 doi Duong. 

8. Bat nhd ba la mat da Tam kinh, do Phap Thanh dich nam 856. 

r 

Ban nay vua tim thay duoc o Don Hoang. 

9. Phat thuyet Thanh Phat mdu Bat nhd ba la mat da Tam kinh, 
do Thi Ho (Danapala) dich nam 980 doi Tong. 

Ngoai cac ban tren, kinh luc con ghi cac ban khac, hien nay khong 
con, goi la that ban: 

10. Ma ha Bat nhd ba la mat da Chu kinh, do Chi Khiem dich 
nam 223. So sanh tua ban nay voi ban La Thap, ta co the doan day la 
luoc ban. 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 15 

11. Bat nhd ba la mat da Na kinh, do Bo De Luu Chi (Bodhiruci) 
dich nam 693 . 

12. Ma ha Bat nhd tuy Tarn kinh, do Tu Hien (suiksananda) dich 
nam 700 doi Duong. 

13. Phan ban Bat nhd ba la mat da Tarn kinh, do Bat Khong Kim 
Cuong (Amoghavajra) dich nam 720 doi Duong. 

Trong Dai Tang Kinh Trung Hoa, toi thay co mot ban dich ghi la 
cua Kim Cuong thuong su, nhung vi khong du chung co cu the day la 

r \ r 

ban cua Bat Khong Kim Cuong, nen toi liet ban nay o phan cuoi cac 

\ r r 

ban van. Them vao do, gan day lai tim thay o Don Hoang thach that 

\ r 

ban dich Phan am cua ngai Huyen Trang; ban nay da tung duoc khac 
vao bia da chua Bach Ma, noi ngai Huyen Trang tru tri va dich kinh. 

Khong Hai, tuc Hoang Phap dai su, sang to Chan Ngon ton o 
Nhat, la nguoi dau tien dich ban Huyen Trang sang Nhat ngu va chu 
giai kinh, lam kinh nhat rung cho chinh ton nay. Tu day, o Trung Hoa 
va Nhat Ban, cung nhu o Viet Nam, ban dich Huyen Trang la duoc 

? r r 

ham mo va pho bien sau rong hon het. Cho nen, toi da dung ban 
Huyen Trang de dich va chu thich. Cac ban kia ta dung de nghien cuu 
hay tham khao cho rong them phan kien van. Ban Huyen Trang moi 

r r r r 

nguoi ai cung biet, khong ai la khong thuoc vi rat ngan va rat gon. 

r r 

Tu xua, ngai Minh Chau Huong Hai da viet ban chu giai tieng 

r r 

quoc am xua nhat hien con, mang ten Bat nhd Tarn kinh thich giai. 
Ngai Toan Nhat cung da rung viet trong Tham thien van: 

Chi doi mdi congphu lua loc 

Ket tri dm gidng doc Tarn kinh 

Coc minh thuc tu tri sinh 

Sd chi de Id rdnh rdnh dang mua 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 16 

Hon nua, ai doc rung ban dich cua Huyen Trang cung thay tinh 
than sang khoai, tam ly an tinh, co mot su linh cam vo cung dac biet. 
Chinh ngay ngai Huyen Trang khi di An Do thinh kinh, doc duong trai 
qua vo luong gian kho, gap mot vi Phan tang truyen cho bai Tam kinh 
nay. Ngai hoc thuoc long, am tham rung niem khong ngot, nho sue oai 

r ? 

linh gia bi, ngai vuot qua tat ca nguy hiem cua rung thieng nuoc doc, 
cua yeu tinh thu du, de roi cuoi cung dat duoc muc dich tham hoc, 
thinh duoc kinh phap tro ve Trung Hoa, thanh mot nha dai hoc van, 
thanh tuu su nghiep vi dai hoang phap loi sanh ma Dong Tay co kim 
thay deu nguong mo. Cho nen, Tam kinh Bat nha nay khong nhung ly 
nghia vo cung sau xa ma sue cam ung cung vo cung linh nghiem. Ai 
nhat tam thanh tin doc tung thi cung co cong due vo luong. Trong 
Nam Hai Quan Am, ngai Chan Nguyen ke chuyen cong chua Dieu 
Thien xuong dia nguc, gap canh toi nhan kho dau van xin nen 

Cong chua thay thot thuang song 

Ben chuyen Kinh Long dong den hoang thien 

Bdo hoa bay khap bon ben 

Hao quang thdu lot du&i tren cua thanh 

Thiet gia gidi tich tan tdnh 

Nhat thiet tu rac sieu sanh mot gia 

thi cung du thay Tam kinh mau nhiem tham dieu the nao! 



ThichTriThu BAT NHA TAM KINH Trang 17 



GIAI THICH DE KINH 



Tarn chu BAT NHA BA LA MAT DA TAM KINH la de muc cua 
kinh nay. Sau chu truoc gom hai danh tu tieng Phan phien am la Bat 
nha, tue Prajnoao va ba la mat da, tue pEramitao. Tarn la tieng Han 
dich chu Phan hri'daya. Kinh la tieng Tau dich chu Phan sltra. Vay 
nguyen van Phan ngu cua Tam kinh la PrajnoEpEramitE hri'daya 
sltra. 

BAT NHA 

Bat nha (prajnoE), Han dich la tue, tri tue. Nhung vi trong Hoa 
ngu khong co mot tu ngu nao tuang duang vai tu Bat nha trong tieng 
Phan nen ve sau nguoi ta bat buoc phai tao tu moi bang each ghep 
them chu khong vao de tang cuong va xac dinh y nghia cua tu tue va 
tri va ta co khong tue va khong tri. Nhung cung van chua lot het y 
nghia ham an trong danh tu Bat nha. Nghia goc cua Bat nha chuyen 
chi cho loai tri tue dac biet, phat sinh tu cong hanh tu hanh theo phap 

r 

quan khong ma chung dac. Day la loai tri tue thanh tinh cua chu Phat 
vua rong lang vua suot soi, nho do ma quan chieu duoc that tuong cua 

r 

cac phap va thay ro cac phap la khong co tu tanh. Day khong phai la 
loai tri rue the tri bien thong. Vi the de tranh moi ngo nhan vo tinh hay 
co y, van hoc Phat giao Trung Quoc buoc long phai dung y nguyen 

r 

tieng Phan la Bat nha voi nhung chu giai kem theo. 

Trong kinh luan chia Bat nha thanh ba loai: van tu Bat nha, 
quan chieu Bat nha va that tuong Bat nha. Nuong noi van tu ghi 

chep trong kinh luan hay nhan nghe dien giang ve giao nghia Bat nha 
ma phat sinh tri rue, roi nho do ma thau ro nghia van, khong bi chuong 

r 

ngai, tri tue ay goi la van tu Bat nha. No cung duoc goi la phuong 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 18 

tien Bat nha, nghia la thu tri tue do phuong tien cua ngon ngu van tu 

r 

ma phat sanh. Tien len mot buoc nua, do nuong theo cac khai niem da 
ly hoi duoc de suy tu quan sat that tuong cac phap, roi bo tuong ngu 
ngon van tu, trong luc tam hanh nhu the ma that tuong cac phap tu 
phoi bay ra duoi su xem xet cua tri tue thi goi la quan chieu Bat nha. 

r r r 

Tu quan chieu ay, gia cong hanh tri quan sat den mot muc tham sau 

■\ is* > is* r r 

nhuan nhuyen, nhuan nhuyen den do nhut cu nhut dong, bat cu noi 
pho hay im lang, deu khong lia khoi Bat nha. Tu can vao sau, nho su 
quan sat nho nhiem ma xa bo duoc quan sat tho phu theo kieu nguoi 

r r r r 

doi goi la dung nem no true xuat nem kia; cu the tien mai cho den khi 
ru bo het tat ca cac tuong phan biet, tam niem bong nhien bung sang 

r > r r 

choi, khe hop hoa dong va trum khap tat ca, khong con ranh gioi giua 
bi thu, nhon nga, noi ngoai, thi phi. Phap tanh chon nhu tu hien bay. 
Cai tri tue sang choi ay goi la that tirdng Bat nha; cung goi la can 
ban Bat nha. That tuong Bat nha la chon the cua Bat nha. Quan chieu 
Bat nha la dieu dung cua Bat nha. Trong chon the, no la tri tue vo 
phan biet Cho nen, no co dieu dung quan chieu cung khap. Tuy hai ma 
mot, tuy mot ma hai, vi dung khong lia the. Van tu Bat nha cung chinh 

F > 

la tri rue ay, nhung hien ra trong nang luc lanh hoi nhung khai niem ve 
giao nghia Bat nha xuyen qua van hoc va triet hoc Bat nha. Vi vay, 
van tu Bat nha chi duoc xem nhu mot loai tri tue phuong tien giup soi 

f f ~y 

duong cho hanh gia tren tien trinh tu tap quan chieu Bat nha, nham 
khai thong that tuong Bat nha de buoc len bo ben kia: ba la mat da. 

BA LA MAT DA 

Tu ngu nay La Thap phien am la ba la mat va dich nghia la do 

F 

(dua qua song, sang song), hay dao bi ngan: den bo kia. Do hay dao 
bi ngan deu chi la nhung dung ngu noi len su giai thoat kho dau. Coi 
sanh tu ma chung sanh dang troi Ian duoc xem nhu bo ben nay, thi bo 

F 

ben kia duoc vi voi Met ban, o do, chung sanh duoc thoat ra ngoai 
vong sanh tu. Ngan each giua hai bo la con song phien nao. Vuot song 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 19 

phien nao tuc den Met ban. Vi vay, bo ben kia nguyen la du ngu 

> r ■? r r 

ngam chi cho Met ban. Va phuong phap de di den Met ban (dao bi 

"7 

ngan) la 37 pham tro dao. 

r > 

Voi su xuat hien cua Dai thua ma ma dau la Bat nha, con song 
ngan each khong phai chi co phien nao ma thoi, no con la con song me 
lam niia. Cho nen, bo ben kia vua la giai thoat (niet ban) vira la bo 
giac ngo (bo de). De dat dnoc den bo* ben kia, phai tu theo sau 
phap ba la mat (hay muoi phap). Sau ba la mat gom co: bo thi, tri 
gioi, nhan nhuc, tinh tan, thien dinh va tri tue (tuc Bat nha). Hanh tri 

r r \ r r 

bat cu phap nao trong sau phap ay cung deu dat ket qua mong muon la 
buoc len bo ben kia. Nhung neu tu theo 37 pham tro dao hay tu 
theo nam phap ba la mat truoc thi tarn giai thoat (Met ban) dat 
duoc truoc, tue giai thoat (Bo de) tiep lien sau. Nhu vay, voi cac 
phuong phap tren day, bo ben kia co nghia uu tien la bo giai thoat. 
Phat giao Dai thua thien trong ve qua vi giac ngo hon, cho nen, ba la 
mat Bat nha duoc xem nhu phap tu dung hang dau trong so sau ba la 

r 

mat. Theo Dai thua, Niet ban con co nghia vien tich. Tich tuc tich diet 

• .7 o «... 

con vien tuc thanh tuu vien man ca phuoc Ian hue. Neu thanh tuu 
duoc vo thuong Bo de thi vien man ca hai (phuoc tuc va hue tuc) ma 
giai thoat. Nhu vay, voi Dai thua, bo ben kia co nghia la bo giac ngo. 
Co biet nhu the thi moi hieu duoc vi sao cung theo mot phap tu Bat 
nha ba la mat da, nhung chu Phat thi chung dac V6 thuong Bo de, con 
B6 tat thi dang tren con duong huong den Niet ban, khong con vong 

r 

niem chi phoi nua. 

Tom lai, Bat nha ba la mat da nghia la phap tu dua qua bo giac 
ngo o ben kia song me. Noi dung cua phap tu nay la quan chieu Bat 
nha. 

TAM 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 20 

Tam co nghia la trung tam, thong thuong nguoi doi cho rang tinh 
tuy cua su vat nam ngay trong long cua no. Voi con nguoi cung vay. 
Nhu trong con nguoi, dung ve mat sinh ly ma noi, mau huyet tu tim 
(tam) phat ra, chay knap than the de nuoi cac te bao, roi quay ve tim 
ma phat ra tro lai. Dung ve mat tam ly ma noi, cac hien tuong tam ly 

■\ r > \ ■? r ■? 

deu phat xuat tu tam, roi cung tro ve do de phoi kiem lai. Vi tam duoc 

? r ■? \ 

hieu nhu trung tam, Cho nen, tat ca tinh hoa duoc xem nhu do don va 
tap trung ve do. Cho nen, trai ra nghia bong, tam duoc hieu la tinh 

r r 

yeu, nghia la cai chu yeu tinh rong cua mot viec gi hay mot vat gi. Tuy 
rung su viec khac nhau va theo each quan niem chu yeu ay dat o cho 

? r r 

nao thi co mot danh xung rieng de noi len cai chu yeu ay cho hop each 

r r 

va sat nghia. Nhu vay chu yeu trong cai than nay la loi cay. Chu yeu 

\ r r r 

ve mat dao due doi voi nguoi Viet Nam la cai tam bung; con chu yeu 
ve mat tam ly la cai ruot non v.v... Bung, ruot, loi long v.v... hay tam, 
chung quy deu chi noi len cai tinh yeu cua su vat hay cua con nguoi 
ma thoi. 

r r 

Nhu vay, Bat nha Tam kinh la bai kinh co due tat ca tinh yeu cua 
giao nghia Bat nha. Cung nhu A ty dat ma Tam luan la quy en luan co 
due tat ca tinh yeu cua giao nghia A ty dat ma, Tam kinh hay Tam 
luan la nhung danh tu thuong gap trong van hoc Phat giao, chi cho cac 
ban van toat yeu cua kinh hay cua luan, de nguoi hoc de nho, de 
thuoc. Tuc loai "giup tri nho" vay. 

Ta co the dich Bat nha Tam kinh ra tieng Viet la kinh ruot Bat 
nha, kinh loi Bat nha hay "bai toat yeu kinh Bat nha", hoac dao 
nguoc lai cho hop voi ngu phap Viet Nam va goi la Tam kinh Bat 

r r 

nha, neu thay cac danh tu moi dich chua quen tai. Ngay xua ngai 
Chan Nguyen va ngai Toan Nhat da dich la Kinh Long. 

KINH 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 21 

Kinh la danh tu dich nghia Phan ngu sutra, phien am tu da la, Tu 

da la Tau dich la tuyen, nghia la sgi chi, hoac xau vai nhau. 

r 

Tu da la so vai kinh trong Hoa ngu, hinh thuc cau tao tuy khong 
giong nhau, nhimg noi dung hai ben tuang dong. Trong Hoa ngu, 
nhung sach ghi chep nhung loi cua thanh nhan truyen day thi goi la 
kinh, vi nhung loi do lam tieu chuan cho muon doi sau. Khac voi sach 
ghi chep nhung loi cua danh nhan, chi duoc goi la truyen. Cho nen, 
moi co thanh ngu thanh kinh huyen truyen. Due Phat la thanh nhan 
phuong Tay (cua Trung Hoa, rue An Do). Vay sach ghi chep loi Phat 
day ma dich la kinh thi qua that rat dung nghia goc roi. 

Ta nen biet them rang loi Phat day gom co hai phan: phap (dat 
ma, dharma) va giao (ty nai da, vinaya). Ca hai nguyen goi la kinh 
het, vi deu do Phat day. Nhung ve sau giai biet thanh hai tang rieng, 
Cho nen, chi nhung sach ghi chep phap moi goi la kinh, con nhung 
sach ghi chep giao thi goi la luat. Tang ghi chep nhung loi chu thich 
bien giai cua cac To ve sau, thi duoc biet lap thanh mot tang rieng goi 
la luan. Bai kinh nay thuoc tang kinh. 

Tom lai, "Bat nha ba la mat da Tarn kinh" nghia la: bai kinh torn 

r r 

thau yeu nghia tinh rong cua phap tu quan chieu Bat nha dua hanh gia 
len bo giac. 







a 



AN, MA NI BAT DI, HONG." 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 22 

GIAI THICH NOI DUNG 

A. TIT PHAN 

^ r 

Quan tu' tai bo tat hanh tham bat nha ba la mat da thoi, chieu 
kien ngu uan giai khong, do nhat thiet kho ach. 

Bo tat Quan tu tai khi hanh tri bat nha ba la mat da sau xa, soi 
thay nam uan deu khong, vwot qua tat cd kho ach. 

\ r ? r r 

Doan van ma dau nay true tiep hien thi cai thuc chat vo nga rot 
rao va tron ven a nai moi chung sanh (hay noi theo nghia hep, a nai 
moi con nguoi) ma thanh tri cua Bo Tat chung dac khi hanh tri Bat 

r ? 

nha ba la mat da sau xa, va nho do giai thoat tat ca kho ach. 

Loi mo dau nay bao ham tat ca noi dung cua giao nghia Bat nha. 
Tron phan chanh ton ke tiep ve sau, chi lam cong viec quang dien noi 
dung nay ve hai mat triet hoc va dao hoc ma thoi. Ta co the noi rang, 

r \ r r 

neu loi Tam kinh Bat nha gom 260 chu nay la tinh yeu cua he thong 
Dai Bat nha day 720 quyen, thi doan mo dau gom co 25 chu nay lai 

> r \ 

them mot Ian nua co sue tinh yeu cua bai Tam kinh. Phan rong cua 

r \ 

giao nghia Bat nha duoc ket tinh trong loi mo dau nay. 
Quan Tit Tai Bo tat 

\ r f -\ -\ 

B6 tat la tieng goi tat danh tu Bo de tat doa (phien am tu chu 
Boddhisattva). Bo de dich nghia la giac ngo, tat doa dich la huu tinh 
hay chung sanh. Hai chu ghep chung voi nhau thanh ra Bo de tat doa, 

co nghia la chung sanh cau dao giac ngo. Tau dich nghia Bo de tat doa 

> F 

la giac hiru tinh, tuc huu tinh huong ve giac ngo, hoac sap duoc giac 

F > > > 

ngo. Vi vay bat cu chung sanh nao phat tam bo de cau dao giac ngo, 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 23 

■\ \ r \ f f f 

deu goi la Bo tat. Tuy nhien, tu cap moi huong ve den cap sap dat 
duoc, khoang each giua hai ben that la mu tham xa khai. Trong 

r \ f 

khoang each ay, co nhieu cap bac sai khac nhau. Tu nhung ke so phat 
tam la hang thap tin den nhung bac cong hanh sau day la hang thap 
dia, co tat ca la 50 bac. 

Bo tat Quan Tu* Tai noi day, it nhat cung tu bat dia (trong thap 

r r 

dia) tro len. Vi chi sau khi trai qua dia vi bat dong o thap dia, bay gio 
moi duoc tu tai. Va cung den cap do moi duong noi cong viec thuong 
cau ha hoa, nghia la tren cau Phat qua, duoi hoa do chung sanh. Quan 
Tu Tai la ten rieng cua due Bo tat nay. Quan co nghia la xem xet. 
Trong luc hanh thien, hanh gia lang long tram tu mac tuong de suy 
cuu de tai tham khao thi goi la quan. Quan phoi hop voi Chi, do la 

> r r 

thien, chu khong chi khac. Trong Chi, doi tuong bi tri lai mot vi tri bat 

r ? r 

dong. Trong Quan, doi tuong di dong, chuyen bien theo qua trinh tu 
nhien cua no. Chi va Quan chi khac nhau o doi tuong so quan, khong 
khac nhau ve mat tam hanh nang quan. 

Bo tat Quan Tir Tai, la dich nghia Phan ngu Avalokitesuvara. 

Tu nay gom hai chu ghep lai: Avalokita co nghia la quan, chieu kien 
hay nhin khap moi phuong; va isuvara co nghia la vi chiia te, vi co 
quyen nang hanh xu moi viec mot each tu do. Vi the, Avalokitesuvara 

■\ F 9 F 

la vi bo tat dung phap quan chieu Bat nha de quan sat doi tuong duong 

? F F 

the tuc khong, khong bi chuong ngai boi cac yeu to gia hop tao nen 

? > F 

cac ao tuong cua duong the, nen goi la Bo tat Quan Tu Tai. Giong 
nhu truong hop mot vi Bo tat chuyen tu hanh Khong mong khoi tam 

F F F 

khinh man bat cu ai, du do la ke ngu hen thap kem nhat trong xa hoi, 

> F 

do la Bo tat Thuong Bat Khinh. Theo cong hanh rieng ma dat ten, do 
la cong le chung trong Phat giao Dai thua. 

Do vi cong hanh rieng ma dat ten, Cho nen, Bo tat 
Avalokitesuvara con co nghia la Quan the am, Kuan shih yin, theo 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 24 

> r ~y ? r r 

truyen thong Trung Hoa, la vi Bo tat duoc tho phung pho bien nhat tai 

r f r 

phuong Dong, voi cong hanh quan sat nghe thay tat ca nhung tieng 
keu ciiu cua chung sinh tren coi ta ba nay. Loi rung "Nam mo Dai tir 
Dai bi cmi kho ciru nan Quan the am Bo tat", tat ca Phat tu deu 
khan vai hang ngay. Pham Pho mon thuoc kinh Phap hoa la danh rieng 
de xung tan due Bo tat Quan the am trong cong phu nhat tung sang toi 

r 

cho ca hai gioi xuat gia va tai gia. 

Cac ngai Phap Hien (du hanh nhung nam 399 - 413) Huyen Trang 
(dh 629 - 645) va Nghia Tinh (dh 671 - 695) deu co ghi lai trong cac 

9 r 

quyen Phat quoc ky, Dai Duong Toy vuc ky va Nam hai ky quy noi 

\ r 

phap truyen nhan xet cua cac ngai la Bo tat Avalokitesuvara rat duoc 

r r 

ton tho o tat ca moi noi ma dau chan cac ngai trai qua, tu Tay Tang, 

ji r \ r r 

Nepal, ngay ca An Do. Bat dau khoang the ky thu nhat la da duoc dan 

r r r r \ 

gian sung bai, cho den the ky thu bay la thinh hanh nhat. Bay gio Bo 
tat Avalokitesuvara hien than nam, tuong tho dung, mot mat hai tay; 
hoac ngoi tren toa sen mot mat hai tay hoac sau tay, doi khi tu muoi 
tay den hai muoi tay. Bieu tuong cua ngai la trang hat (mala) va hoa 
sen (padma). Man tra xung tan ngai la Om, mani padmc, hum tuc la 

•\ r r > 

Aun, ma ni bac di, hong. Den vao khoang the ky XII tro di thi Bo tat 

Avalokitesuvara duoc sung bai voi tuong than nu va ton tho la Bo tat 

r r 

Quan the am, tai Trung Hoa cung nhu tai Viet Nam, trong luc ay cac 
nuoc o Trung A thi khong con anh huong gi nua. Tu day, Bo tat Quan 

r r 

the am con co cac ten khac nhu Tong tu Quan am, Quan am Dieu 

r 

Thien, hay Thien thu thien nhan Quan the am, Bach y Quan am, Tu 
true Quan am, Quan am qua hai, deu rat pho bien trong dan gian. 

O Tay Tang, Bo tat duoc goi la spyan ras gzigs, co nghia la vi Bo 
tat co cai nhin tu bi man do chung sanh. Mong Co goi ngai la 
Nidubarujekei, vi Bo tat co doi mat quan chieu, tuc la quon sim 
bodhisattva. Tai Nhat, ngai la Kwan non (Canon). 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 25 

Gan day, cac nha khao co tim thay dau vet sung bai Bo tat nay tai 
Chiem Thanh, tuc mien Trung Viet Nam nuoc ta ngay nay, tu truoc 
the ky thu muoi. Khi ay, Bo tat duoc goi la Lokesuvara, gom hai chu 

r r 

Loka (the gian) va isvara, tuc nghia tuong to nhu Quan the am. Mot 

r r 

tuong da due Quan the am nay vua duoc tim thay o chua Dai Huu, co 
bia ky ca rung cong due cua Bo tat, duoc cho la khac vao khoang nam 
900 ve truoc. 

r > r > > > 

Tat ca cac truyen thong deu tin rang so tru cua Bo tat la dinh nui 

■\ ? > > ¥ 

Potala. Co nhieu dia diem. Ngai Huyen Trang ghi rang due Quan the 
am xuat hien tren dinh Potala o mien Nam An. Tu vien cua Dat Lai 
Lat Ma o Lhasa cung duoc goi la Potala, vi Mat giao Tay Tang tin 
rang Bo tat la chua te cua the gioi chung ta, ma Dat Lai la hoa than 
cua nguoi. Quan dao Chau Son, ngoai khoi Triet Giang, gan Ninh Ba 

r r 

(Ningpo), noi due Quan the am rat duoc sung bai, con duoc goi la P'u 
t'o, tuc Pho Da. Dan gian con truyen rung rang nui Pho Da o ngoai 
khoi Nam Hai. 

B6 tat Quan Tu Tai, do vi quan sat rang "sac chang khac khong, 

? r r r r 

khong chang khac sac, sac tuc la khong, khong tuc la sac..." tat ca la 
hai ma chang phai hai, Cho nen, ngai con la bieu tuong cua Bo tat Bat 
Nhi Tri rue Bat nha la cong due ma ngai hanh tri, Cho nen, ngai cung 
la Bo tat Bat Nha. Va Bo tat Bat Nha Ba la mat da la hien than sieu 
viet, tong tri moi cong hanh ke tren. 

Hanh tham Bat nha Ba la mat da thoi 

Khi hanh Bat nha Ba la mat da sau xa 

Sau chu Bat nha Ba la mat da da giang ro o tren. Tham la sau xa, 
noi rang Bat nha Ba la mat da la sau xa vi dieu khong de gi the 
nhap ma doi hoi mot qua trinh ha thu cong phu hanh tri. Hanh co 
nghia la hanh tri, tuc la tu tap va thuc hanh. Can nhac lai la tri rue Bat 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 26 

nha khong do cai hoc mang lai ma phai do cong phu tu tri moi tuu 
thanh, nen noi la hanh. Vi vay, do sau xa vi dieu, Bat nha Ba la mat 
da doi hoi phai cong phu tu hanh moi tuu thanh, chu khong phai mot 
cai gi co the tu nhien ma co. 



WW "7 

Chieu kien ngu uan giai khong 
Soi thay nam uan deu khong 

r r r 

Soi thay la dieu dung cua quan chieu Bat nha. Noi soi thay, tuc tu 

r r r r r 

minh true tiep thay ro, nhu nguoi uong nuoc, tu minh biet ro nuoc ay 
nong hay lanh, ngot hay man, khong qua trung gian cua khai niem hay 
ngu ngon van tu. 

"7 

Nam uan la nam nhom hop thanh mot chung sanh, tuc la mot con 

? > ^ 

nguoi. Chu uan la do ngai Huyen Trang dich chu kien do (skandha) 

r _ _ r 

tieng Phan. Ngai La Thap truoc dich la am voi nghia la che phu. Cac 
dich gia ve truoc nua thi dich la chung, tu tap hop nhieu yeu to lai. 
San pham do nam chung, tuc nam uan gia hop lai ma thanh thi goi la 
chung sanh. Vi vay noi cho de hieu, khi noi den tap hop cua nam uan 
tuc chi con nguoi; con nguoi la san pham cua nam uan. Phat giao 
trong cac bo kinh duoc goi la nguyen thuy da trinh trong xac nhan tinh 
chat vo nga cua tap hop nam uan nay roi. Rieng rung uan co vo nga 

r 

hay khong, do la doi tuong khao sat cua truong phai Bat nha. Theo 
truong phai nay, khong mot uan nao trong nam uan la co tu the, khong 
co tu the tuc la vo nga. Tap hop cua nam uan la vo nga, tuc nhan 

? r 

khong; rung uan mot trong tap hop ay cung vo nga, tuc phap khong. 
Ca nhan Ian phap deu khong, do la noi dung trong nghia khong cua 
Bat nha. 

Trong nam uan, sac uan chi nhom vat chat bao gom bon dai, tuc 
dat nuoc gio lua, tao nen xac than con nguoi. Tho uan chi nhom cam 
giac, bao gom moi khia canh sinh hoat tam ly ha dang noi con nguoi. 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 27 

Tuong uan, chi nhom suy tu bao gom moi khia canh sinh hoat tarn ly 
cao cap. Hanh uan chi nhom y chi bao gom nhung sinh hoat co tinh 
chat ban nang va y chi. Hanh la dau vet cua nghiep cu dang tao tac va 
diu keo cac sinh hoat ha dang va cao cap noi con nguoi, day la loai y 
chi mu quang. Chinh vi vay, no dong mot vai tro quyet dinh trong suot 

*? \ f 

doi nguoi. Thuc uan chi nhom tri giac bao gom moi kien thuc trong 

r 

viec nhan dien su vat ben trong va ben ngoai con nguoi. Trong so nam 

9 F 9 F F 9 r 

uan vua neu, sac uan thuoc sac phap, bon uan kia thuoc tarn phap. Sac 

9 

tam hoa hop tao nen con nguoi, menh danh la than nam uan. 

Trong than ngu uan ay, cac than giao va triet hoc An Do cho rang 
co mot than nga (atman) ngu tri ben trong bat di bat dich, khong chiu 

F F 

su chi phoi cua vo thuong. Nhung Phat giao von xay dung tren ly 
duyen khoi, triet de danh nga cai ly thuyet than nga ay. Giao ly vo nga 

F \ \ 

la cau tra loi danh thep cua thuyet co than nga vua noi. Ve sau, khi cac 

F F 

truong phai A ty dam von thuoc Thuong toa bo xuat hien, giao ly vo 

\ F F nu 

nga tuy cang ngay cang them ben goc chac re, nhung lai bi han cuoc 

F F F 

trong pham vi cua ly thuyet nhan vo nga. Den luc Dai thua xuat hien 

F 

voi giao nghia Bat nha, thi vo nga moi bao trum len het thay, do la 
phap vo nga. 

Doan kinh tren noi toi viec nam uan deu khong, tuc de cap den 

F F t**S 

van de nay day, boi vi vo nga ca nhan Ian phap chinh la noi dung cua 

F 

giao nghia tanh khong Bat nha. Voi giao nghia tanh khong, thuyet vo 
nga nhu mot trong hai he luan cua duyen khoi, da duoc trien khai, 

F F F _ F 

thuyet minh den muc tuyet doi cung tot cua no. Thuyet vo nga nay 

\ F ■> 

khong phai thuan tuy la mot khai niem triet hoc tinh rong, ma con the 

F F ? 

hien mot thuc te song dong tuu thanh nho phap true quan tong hop, 

> F F ■> 

nghia la bang hanh tri ma chung dac. Do do, nen noi soi thay nam uan 
deu khong. 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 28 

r r ■? 

Do nhat thiet kho ach 

Vwat qua mgi kho ach 

Kho ach co ba loai. Kho ach do chinh than tam tao ra goi la ngu 
uan xi thanh kho, bao gom sanh, gia, benh, chet, mong cau ma khong 
dat duoc, oan ghet ma phai gap mat, thuong yeu ma phai chia lia; do 
la loai kho thu nhat. Loai kho ach thu hai do thien nhien mang lai nhu 
tai troi ach nuoc, bao lut, gio mua ... Ba la kho ach do xa hoi tao ra 

r r r r r 

nhu giai cap xung dot, che do ha khac, chien tranh ... Tat ca nhung 
loai kho ach nay, nho hanh tri Bat nha ba la mat da, hanh gia co the 
vuot qua chung mot each de dang. Vuot qua co nghia la khong con bi 
chung chi phoi, nhan chim. 

Tom lai, doan tu phan nay noi rang Bo tat Quan Tu Tai khi hanh 
tri Bat nha ba la mat da sau xa thi soi thay nam uan hop thanh con 
nguoi khong mot uan nao la co tu the, nho do giac ngo tanh khong va 
giai thoat tat ca moi ach kho dau. Chi trong mot doan nay thoi, tat ca 
yeu ly can ban cua Bat nha da duoc trinh bay day du. Cac doan tiep 

? ? r r \ r 

theo chi de trien khai yeu ly ay ve ca hai mat triet hoc va dao hoc. 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 29 

B. CHANH TON 

Phan nay trinh bay giao nghia tanh khong cua Bat nha, chia lam 
ba doan: 

1 . Nguyen ly bat nhi giua uan va khong 

r f 

2. Chung minh nguyen ly ay qua man ly triet hoc, va 

3. Hien thuc nguyen ly bang hanh tri thuc te ve mat dao hoc. 

I. NGUYEN LY BAT NHI GlCTA UAN VA KHONG. 

r r r w r 

Xa Loi Tir! Sac bat di khong, khong bat di sac; sac tire thi 

w 

khong, khong tire thi sac; tho, tirdng, hanh, thnc diec phuc nhu* 
thi. 

Xd Loi Tie! Sac chang khdc khong, khong chdng khdc sac; sac 
tuc la khong, khong tire la sac; tho, twong, hanh, thuc ciing la nhu 
vay. 

r r 

Xa Loi Tu con goi la Xa Loi Phat, dich nghia tieng Phan 
EEriputra la nguoi dung dau trong hang de tu Phat, duoc Due Phat 
chia cho nua ghe ngoi (ban to a), ngai duoc Due Phat goi ma day bao 
la dieu tat nhien. 

? r ? r r r 

Trong nam uan, sac uan la nhom vat chat, thuoc sac phap. Bon 
uan con lai la thuoc tarn phap. Tarn phap la hien tuong tarn ly thuong 

? ? F 

hay thay doi, khong the so mo, bat, nhin, Cho nen, noi la khong co 
thuc the; do la dieu co the hieu. Nhung sac phap la hien tuong vat 

r r ? f 

chat, tu no co chat ngai lam the, thi sao lai bao khong thuc the duoc? 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 30 

Vi vay doan kinh nay phai ly giai van de tai sao nam uan deu khong tu 
the. 

r r ? r ? 

Truoc het la noi sac uan. Sac uan chinh la xac than con nguoi cho 

r r r 

khong chi khac. Xac than ay, noi cho cung, khong ngoai bon dai la dat 

F 

nuoc gio lua, gia hop ma tao thanh. Khi bon dai gia hop thi co hien 

F 

tuong xac than. Khi chung chia lia thi khong tim thay dau nua. R6 

? F F 

rang xac than la khong tu the, khong thuong con, khong bat bien, Cho 

? F 

nen, noi no la khong. Khong day chang phai la cai khong doi lap voi 
cai co, ma la cai duong the tuc khong, tuc la khi su vat hien duong ton 
tai, cai the cua no da khong roi, tuc la no khong co tu the, khong co 
cai nga rieng cua no, nghia la no vo nga. Vi no duong the tuc khong, 

F ? 

nen tuong quan giua cac sac uan va khong duoc xac dinh qua hai khia 
canh: chang khac va tire la. 

Trong cau "sac chang khac khong, khong chang khac sac", hai 

•7 \ F 

chu chang khac xac minh rang sac va khong la hai phap rieng biet 

F F F 

nhung mang tinh thong nhat. Con cau "sac tuc la khong, khong tuc la 
sac", thi hai chu tire la khang dinh nguoc lai sac va khong chung quy 

F F F 

cung chi mot phap. Nhu the, tinh thong nhat nay xac dinh su that tuy 
hai ma mot, tuy mot ma hai, vua noi len duoc tinh vo nga vua xac 

F F F 

dinh duoc tinh vo thuong cua no. Noi each khac, tinh thong nhat ay 

? F F iV 

the hien duoc ban chat vo thuong bien hanh nhung doc dao cua moi 
hien tuong ma ngay xua cac vi To thuong goi la nguyen ly bat nhi. 

Ft F F ? 

Bon uan con lai cung giong nhu the. Nghia la tho chang khac 
khong, khong chang khac tho; tho tuc la khong, khong tuc la tho. Cho 
den thuc chang khac khong, khong chang khac thuc; thuc tuc la 
khong, khong tuc la thuc. Nhu vay tuong quan giua uan va khong la 
mot tuong quan chang khac va tire la, nghia la hoan toan xay dung 

F ? 

tren nguyen ly bat nhi. Do do, khong nhung cai tap hop nam uan tuc 

? F 

con nguoi la vo nga (nhan khong), ma tung uan mot trong tap hop ay 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 31 

cung vo nga (phap khong). Voi nga va phap deu khong, truong phai 

? r r 

Bat nha cua Dai thua da trien khai thuyet vo nga den muc cung tot ma 
hoan thanh giao nghia tinh khong. Giao nghia nay mo dau cho nhieu 

r r r r r > 

trao luu tu tuong khac tiep noi va day khoi bat tan. Vi the ma noi rang 

r 

Bat nha la cai bao thai de ra tat ca cac kinh dai thua. 



II. CHlTNG minh bang ly luAn triet hoc 

r r r 

Xa Loi Tu* thi chir phap khong tirong, bat sanh bat diet, bat 

r r r r 

cau bat tinh, bat tang bat giam. 

Xa Lai Tu: Tir&ng khong cua cac phap day chang sanh chang 
diet, chang da chang sach, chang them chang bat. 

r r 

Xuat xu tu nguyen ly bat nhi tren, ban kinh bay gio trinh bay cho 
ta cai trinh tu lam sao ma dat duoc cai nguyen ly bat nhi do, de thay 
rang tat ca cac phap deu khong. Luan ly ap dung cho viec trinh bay o 

r r 

day la bat bat trung dao; day la luan ly phu dinh hay con goi la bien 
chung phu dinh. Noi cai khong ay chang sanh chang diet, rue noi ban 
the no thuong tich. Noi chang sach chang do, rue noi tac dung cua no 
vo phan biet. Noi chang them chang bot tuc noi hien tuong no thuong 
tu vien man. Ap dung luan ly phu dinh mot each co dong va it loi den 
muc do de chung minh cai khong o day, truong phai Bat nha da khai 
thac nguyen ly bat nhi mot each tai tinh, boi vi no chi can neu ra cai 
phu dinh, thi ngay trong cai phu dinh ay hien ra muon khang dinh 
ngay lien. Sanh diet o dau thi cung chinh o do la bat sanh diet; bat 
sanh diet o ngay trong sanh diet. Co sai khac la chi vi me ngo khong 
dong ma thoi. Vi vay, Dai thua da qua quyet rang phien nao tuc bo de, 
ta ba tuc tinh do. Phu dinh phien nao thi bo de tu hien ra. Phu dinh ta 

r r 

ba tuc tinh do xuat hien. Bat nhi ma! 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 32 

Thi co khong trung vo sac, vo tho, tiring, hanh, thu*c, vo nhan, 
nhi, ty, thiet, than, y, vo sac, thanh, hirong, vi, xiic, phap, vo nhan 
gioi nai chi vo y thu*c gioi, vo vo minh diec vo vo minh tan; nai chi 
vo lao tu* diec vo lao tu* tan; vo kho, tap, diet, dao; vo tri, diec vo 

r 

dac. 

Cho nen, trong khong khong sac, khong tho, tw&ng, hanh, thirc, 
khong mat, tai, mui, Iw&i, than, y; khong sac, thanh, hwffng, vi, xiic, 
phap; khong nhan gi&i cho den khong y thuc gi&i; khong vo minh 
ciing khong vo minh hit; cho den khong gia chet ciing khong gia 
chet het; khong kho, tap, diet, dao; khong tri ciing khong dac. 

Doi tugng con nguoi, theo Phat giao nguyen thuy phan tich va 

r r 

con duoc ghi chep trong bon bo A Ham (nhat la bo Trung va bo Tap) 
duoc chia lam ba pham tru: 

a. Thanh phan hop thanh con nguoi (nam uan); 

r r 

b. Cac yeu to dong vai tro trung gian giua con nguoi va ngoai gioi 
(muoi hai xu); 

c. Cac khu vuc ho at dong rieng re trong toan bo sinh hoat chung 
cua con nguoi (muoi tam gioi). 

Cuu canh ma con nguoi phai dat cho duoc la tri, vi tri co sang 

r r ■> 

suot thi moi co giac ngo ma cham dut dau kho. 

r r 

Giao phap doi tri duoc goi ghem trong phap Tu Dieu De, ma cai 
hon song dong la Duyen khoi, khai trien thanh ly muoi hai nhan 
duyen (hay chin nhan duyen theo buoi nguyen thuy). 

Nhu vay, cac chu diem quan trong ma giao phap Phat phai khai 
thi gom co: 

a. 5 uan, 12 xu, 18 gioi (trong phan doi tuong giai quyet); 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 33 

b. 12 nhan duyen, 4 de (hon va xac cua giao phap); 

c. Tri (cuu canh phai chung dac). 

Tat ca sau chu diem tren, deu duoc thuyet minh rat day du trong 
Tap va Trung A Ham. 

r r ? > 

Doi tri tat ca sau chu diem tren, truong phai Bat nha Ian lugt ap 
dung luan ly phu dinh len tat ca, de thuyet minh ly vo nga mot each 
triet de. 

Ap dung luan ly phu dinh trong doan nay, nhung khang dinh moi 
duoc ghi nhan them: 5 uan la gia huu, 12 xu la gia huu, 18 gioi la gia 
huu. Nhu vay, cai nga trong con nguoi chi la mot ao tuong. De doi tri 

r 

cai nga gia huu ay, giao phap Phat day cung chi la phuong tien gia lap 
ma thoi. Cho nen, noi khong 12 nhan duyen va cung khong co su 

r r r 

cham dut cua 12 nhan duyen. Cung nhu khong bon de. Giao phap gia 
lap la nham doi tri cai nga gia huu. Dung gia tru gia. Nhu vay thi cai 

\ r r r 

tri ma giao phap nham map sang len o noi cai nga ay cung khong not. 
Ma tri da khong thi su chung dac cung khong thanh, Khong co thanh 
dao, khong co chung qua. Ma that dung nhu the. Dung ve mat tam ly 
ma noi, ai that su co dac mot cai gi thi khong bao gio nghi rang minh 
dac. Chi to tuong 6m ap theo duoi la khi minh chua co. Khi da co roi, 
thi long binh than dung dung. H6a ra, khong dac moi that su co dac. 

> r r 

Hon nua dung ve mat ly tri ma xet, cai dac ay khong khac chi hon la 

™ r r 

cai minh san co, nhung vi vo minh che lap, nay nho giac ngo ma bat 
gap tro lai ma thoi. 

Bay gio, ly luan nguoc chieu tro lai, ta moi thay tat ca cai tai tinh 
cua phep luan ly phu dinh. Vi khong dac nen khong tri. Da khong tri 
thi giao phap map sang cai gi? Va tri da khong thi 18 gioi, 12 xu va 5 
uan thay deu khong. 

iv r r 

12 xu la 12 cho tiep xuc giua trong va ngoai than, mot doi mot. 

r r r r r r 

Mat doi sac, tai doi thanh ... cho den y doi phap. Nhu vay, ta co 6 xu 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 34 

ben trong (6 can) va sau xu ben ngoai (6 tran) tiep xuc voi nhau theo 
rung cap thich dang de cho ta nhung cam tho. Trong cac kinh A Ham 
chi co sau xu thoi va duoc goi la luc xuc nhap xu. Day la thuyet dau 
tien trien khai sau tran sau lam thanh 12 xu. 

18 gioi lal8 khu vuc rieng re, gom co 6 khu vuc nhu 6 can, 6 khu 
vuc nhu 6 tran va 6 khu vuc nhu 6 thuc. Khong khu vuc nao xen Ian 
voi khu vuc nao, Cho nen, goi la gioi. Gioi co nghia la co mot gioi 
han rieng biet voi nhau. 

12 nhan duyen la 12 khau lam nhan cho nhau va vin vao nhau 
(duyen) ma tao thanh day chuyen sanh tu tiep noi khong bao gio 
ngung. Noi nhan la noi chieu doc, tiep noi dong thoi gian. Noi duyen 
la noi chieu ngang, vin vao nhau trong khong gian. Vi vay, ly duyen 
sanh gian trai ca hai chieu khong gian va thoi gian, va phai hieu trong 
tinh than ay moi dung each. 12 nhan duyen gom co: 

A. Nhan qua khu: 1 vo minh; 2 hanh; 

r 

B. Qua hien tai: 3 thuc; 4 danh sac; 5 luc nhap; 6 xuc; 7 tho; 

C. Nhan hien tai: 8 ai; 9 thu; 10 huu; 

D. Qua vi lai: 1 1 sanh; 12 lao tu. 

r 

12 nhan duyen la khong, Cho nen, cung khong co su cham dut 
cua 12 nhan duyen. Vi vay ma noi: khong vo minh, cung khong vo 

r r 

minh het, la the. 

r r ? ■? \ r 

Tu de la bon su that can ban: kho, tap, diet, dao. Kho bao gom tat 

■? \ \ ■? f 

ca kho dau ve tinh than va the xac. Tap la nguyen nhan gay ra kho 
dau, ma dau moi la tham, san, si. Diet la cham dut kho dau, tieu diet 
nguyen nhan kho dau. Dao la con duong, la phuong phap hanh tri thuc 

r r r 9 9 ¥ 

te dua den cham dut kho dau. Kho va tap la hai nhan qua thuoc the 

r r 

gian. Diet va dao la nhan qua xuat the gian. Cap nao cung qua truoc 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 35 

r 

nhan sau, vi giao phap Phat xay dung tren kinh nghiem thuc te, chu 
khong phai tren khai niem triet hoc. 



III. HIEN THlTC BANG HANH TRI THlTC TE 

• • • 

r r -\ -\ r 

Di vo so* dac co, 66 de tat doa y Bat nha 6a la mat da co, tarn 
vo quai ngai, vo quai ngai co, vo huu khung bo, vien ly dien dao 

r r 

mong tirong cu*u canh niet ban. Tarn the chu* Phat y bat nha ba la 
mat da co, dac a nau da la tarn mieu tarn bo de. 

B&i khong s& dac, Bo tat nuang Bat nha ba la mat da nen tarn 

r r 

khong mac ngai, vi khong mac ngai ma khong sff hai, xa Ha mong 
twang dien dao, rot rdo niet ban. Chu Phat ba dai nuang Bat nha ba 
la mat da nen chung A nau da la tarn mieu tarn bo de. 

Cau boi khong so dac, xua nay cac nha chu giai thuang dua vao 
noi dung cua ban van de ngat vao doan sau. Nhung gan day co mot vai 
nha luan giai cho rang no phai thuoc doan truoc. Dieu nay gay ra 
nhieu phan van. Tra voi nguyen ban, thi luge ban Phan van do ngai 
Huyen Trang phien am co cau: da sa moi na bat ra ti de dat phai, 

r 

tuc tuong duong Phan van: tasmad apraptitvena (vi vay, do vo dac). 

r r r 

Va quang ban cua kinh cung the. Theo van phap, cau di vo so dac co 

r \ r \ r 

phai gan lien voi doan sau. Do the, each giai thich xua nay ve cau ay 
nhu mot cau "thua thuang tiep heir khong phai la khong co ly do va 
da duoc cac ban Phan van chung thuc la dung dan. 

B6 de tat doa la mot phien am tieng Phan chu Bodhisattva, ta 

thuong goi la Bo tat. Hanh gia tu theo Dai thua, so di duoc goi la Bo 
tat va xung hop voi danh xung nay, la boi kien tri sau phep ba la mat, 

r r r r 

trong do toi thang nhat la phep tu quan chieu Bat nha. Nho kien tri 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 36 

r 

thuc hanh phep quan nay cho toi trinh do vo so dac thi tam khong con 
gi quai ngai. 

r > r r 

Quai la bi nhot vao long, mat het tu do nhu chim trong luoi, nhu 

r 

ca trong nom. Ngai la bi ngan tro tur knap moi phia, tren duoi trong 
ngoai, ta huu, truoc sau. Ca hai chu deu co nghia la bi ngan tro. Dau 

r r 

moi cua su ngan tro nay la cai man nghi (nghi cai), Cho nen, mac ngai 
day la mac nghi ngai. Vi man nghi chup len dau, khong cua quay 
duoc, nhu ca chau chim long, nen long luon luon so hai. Ma long da 

r r 

so hai thi vong niem day khoi lien mien nhu trong giac mo, lay gia 
lam chan, lay quay lam phai, dien dao dao dien, khong biet dau la bo 

r r 9 9 

ben. Do do, tren buoc duong tu hanh, co ba cai moc Ion de kiem 

r 

chung xem cong phu hanh tri co thuc su ket qua hay khong. Mot la da 
giai toa man nghi chua? Hai la da duoc vo uy chua? Ba la vong niem 

r r \ r r 

con day khoi khong? Neu moc dau chua lot qua, thi chac chan dang 
con dam chan tai cho, chua nhich duoc buoc nao ke tu khi khoi tu. 

B6 tat nho hanh tri quan chieu Bat nha, soi thay nam uan deu 
khong, Do do, khong co gi chuong ngai nen duoc tu tai thoat ngoai 
vong nghi ma bay lau giam ham minh vao trong. Sau khi giai toa man 
nghi roi, moi giai toa duoc su so hai, thanh tuu vo uy. Dat duoc vo uy 

> r \ ? r 

roi thi khong con bi chi phoi nua. Tam thanh tinh dan de ma thay ro su 

r 

that, vong niem tan bien. Con ac mong dao dien dien dao cua cuoc 

r 

song duoc giai toa. Tu day khong con gi vuong ban. Hanh gia thong 

r ? r r ■? \ r r 

dong tien thang den Niet Ban (giai thoat), de roi cuoi cung bat gap cai 
ma chu Phat da chung ngo: Bo de (giac ngo). 

Tren day la tien trinh tu hanh cua Bo tat qua ba giai doan Ion, 

r r r r 

danh dau boi ba tru moc. Neu khong dat duoc mot tru moc nao trong 

r r ? ? r f^/ 

ba tru moc ay de kiem chung tren thuc te, thi moi ngon tu chi la hy 
long ngoa ngon, du cho do la ngon tu cua van tu Bat nha. Do la chua 
ke truong hop cang su dung ngon tu bat nha thien xao bao nhieu thi 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 37 

r r r ■> 

lai mang toi lira nguoi doi minh bay nhieu, neu khong dat dugc kiem 
chung bang ket qua hanh tri cu the. 

A nau da la tarn mieu tarn bo de la tu ngu phien am tieng Phan 
anuttara samyaksambodhi. A nau da la (anuttara), co nghia la vo 
thugng (khong gi cao han). Tam mieu (samyak) co nghia chanh dang 
(binh dang chan chanh) hay bien (cung khap). Tam bo de (sambodhi) 
co nghia chanh giac. V6 thirong chanh dang chanh giac, tuc la giac 
ngo chon chanh tuyet doi, binh dang, khong con giac ngo nao cao hon. 
Con vo thugng bien chanh giac thi nghia la giac ngo chon chanh cung 

r ? r \ 

khap khong con giac ngo nao cao hon. Chanh dang va bien, nghia gan 
tuong dong, vi da tuyet doi binh dang thi dan trai ra cung khap moi dia 
hat. De co mot y niem ro rang ve qua vi nay, ta thu dem so sanh voi 
nhung qua vi ma ngoai dao va tam thua dat dugc de biet hon kem thap 

\ r 

cao. Tru pham phu me lam, khong noi den, ngoai dao co giac nhung 

r \ 

khong co chanh. Nhi thua co chanh giac nhung khong cung khap. Bo 

r 

tat co chanh giac cung khap nhung khong vo thugng. Chi Phat moi co 
giac ngo gom du ba khia canh noi tren. Cung tu ngu nay co cho dich 
la vo thugng chanh bien tri, vo thugng chanh dang giac, hoac dich gon 
la vo thugng bo de. 

\ r r 

B6 tat tren tien trinh tu hanh, nho nuong vao quan chieu Bat nha 
ma dugc tu tai giai thoat (rot rao huong den Met ban) de roi bat gap 
qua vi toi cao cua chu Phat la qua vi vo thugng chanh dang chanh 
giac. Va chu Phat so di thanh Phat cung do mot phap quan ay ma thoi. 
Mot ben da thanh, mot ben sap thanh. Ca hai cung do mot nhan tu nhu 
nhau, cung mot hanh tu nhu nhau. 

Den day la thuyet minh xong giao nghia tanh khong cua Bat nha. 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 38 

C. LlTU THONG 

Pham la mot van pham tuyet hao, bao gio cung co du ba phan: 

r r \ \ r \ 

nhap, than va ket. Neu t\r phan la phan nhap trong do van de da duoc 
dat ra ro rang chinh xac, thi chanh ton la phan than, trong do van de 
duoc trien khai va quang dien mot each vien man. Den day, phan luu 

\ r r 

thong la phan ket voi hai nhiem vu, vua goi vua mo. G6i nic la torn tat 

■? r \ r 

cac y chinh noi bat nhat cua de tai vua thuyet minh. Mo la khai thong 
de tai, huong no den mot chan troi bat ngat bao la hon, gay cho nguoi 
doc niem hy vong. 

Phan luu thong cua kinh nay co du hai nhiem vu vua noi. No co 
doan mot, torn tat noi dung bang each tan than cong due to Ion cua 
phep tu quan chieu Bat nha; va doan hai, trinh bay dieu dung cua than 
chu Da la ni trong Mat giao. 

I. TAN THAN CONG DlfC CUA BAT NHA. 

Co tri Bat nha ba la mat da, thi dai than chu, thi dai minh 
chu, thi vo thuong chu, thi vo dang dang chu, nang trir nhut thiet 
kho, chen thiet bat hu. 

Nen biet Bat nha ba la mat da la than chu l&n, la chu minh l&n, 
la chu vo thw&ng, la chu khong chi sdnh bang, trir dwffc tat cd kho 
achy chdc that khong dot 

r 

Chu la dich chu man tra (mantra) trong tieng Phan. Theo nghia 
hep, man tra la nhung loi cau dao, nghia rat bi hiem khi doc len, co tac 
dung bien hoa ra cac hien tuong thien nhien, ca lanh Ian du. Theo 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 39 

nghia rong, va dich thuc cua no, man tra la cai gay cho ta suy nghi, co 
cong nang nam giu torn thau moi nghia ly, lam tien de cho viec tham 
khao cua ta, tu do, de ra moi cong due, moi dieu dung. Trong nghia 
nay, man tra thuoc mot trong bon thu da la ni, tuc: phap da la ni, nghia 
da la ni, nhan da la ni va chu da la ni. Chu chu trong bai kinh nay 
thuoc loai chu da la ni. 

Dai than chu nghia la chu than Ion, tuc co than luc vi dai, co the 
chuyen doi, thay doi moi viec. Phep tu quan chieu Bat nha kheu sang 

r \ ? 

tri rue, Do do, ma sinh tu tro thanh Niet ban, phien nao chuyen thanh 
Bo de, nen noi la dai than chu. Than chu tri rue ay chieu pha vo minh, 
tru dut phien nao nen noi la dai minh chu, nghia la chu cue ky sang 

r 

choi, tuc chu minh Ion. Cung nho tri rue ay ma chung duoc vo thuong 

r 

Niet ban nen noi la chu vo thuong, nghia la chu khong co gi cao hon 
nua. Lai cung nho tri rue ay ma chung duoc vo thuong bo de, nen noi 
la chu vo dang dang, nghia la chu sanh voi cai khong gi sanh kip. 

Vi phep tu quan chieu Bat nha co cong due to Ion nhu the, so voi 

r 

cong due cua Da la ni hai ben ngang nhau, vi the nen due Phat da tan 
than va ton xung phep tu ay nhu la than chu. Va vi co cong due nhu 

r r r ? r 

the, Cho nen, tru duoc tat ca thong kho ach nan. Cung vi cong due ay 
la cong due qua co tren hien thuc Cho nen, khang dinh lai mot Ian nua 
rang no la chan that, vi chang phai la doi gat. 

II. DIEU DUNG CUA BAT NHA 

r r r r r 

Co thuyet Bat nha Ba la mat da chu, tire thuyet chu viet: Yet 

r r r r r w r ~\ ~\ 

de, Yet de, Ba la yet de, Ba la tang yet de, Bo de, Tat ba ha. 

Nen noi chu Bat nha Ba la mat da. Nen noi chu rang: Yet de, 
Yet de, Ba la yet de, Ba la tang yet de, Bo de, Tat ba ha. 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 40 

Phep quan chieu Bat nha co cong due sanh ngang voi cong due 
cua chu da la ni, tuc nhien dieu dung cua phep tu nay cung khong the 

r r 

nghi ban dugc, Cho nen, thuc hanh loi chu. Tuc thuyet chu viet, nghia 

> T ? «K 

den la lien noi chu rang. Nhung de dien dat cai dieu dung linh ung 
khong the nghi ban ay, tuong nen dich cau ay la: chu lien u*ng rang 

r ? 

thi moi 16 het y sau xa tang an trong doan nay, co ho thi lap tuc co 
ung. Va co nhu the moi goi la linh, la huyen dieu. 

r r 

Chu von la mat ngu (loi bi mat). Da la bi mat, lam sao cat nghia? 

r ? 

Tuy nhien, dua vao su cau tao, co the suy doan mot each tho so nghia 

r ? 

cua mot so chu. Chang han nhu voi cau chu nay, nghia cua no khong 
den noi kho khan lam. 

r r r 

Yet de, Tau dich nghia la doa, chu Phan von doc la gate, co nghia 

r r > 

di qua, vuot qua. Yet de lap lai hai Ian co nghia la do cho minh va do 
cho nguoi. Ba la yet de, do chu pEragate, co nghia la di qua bo ben 
kia. Ba la tang yet de, la do phien am chu pErasamgate, nghia la di 
qua bo ben kia hoan toan. Bo de la giac ngo. Tat ba ha do phien am 
chu svEha co nghia la Ngai kheo noi. Nhu vay, y nghia cua toan bai 
chu co the tam dich nhu sau: 

Qua di, qua di, qua bet ben kia di, hoan toan qua bet ben kia di, 
thi co bo de. Ngai kheo noi nhu vay. 

Tam dich nghia den cua bai chu nhu tren, nhung cong hieu cua 

r ? r 

chu hoan toan khong phai o nghia hay ly. Vi the, hieu nghia hay ly doi 

■\ r r 

voi chu khong ich loi gi ca. Dieu cot yeu khi rung chu, la phai thanh 
tam. Cang thanh tam thi cang nhieu linh nghiem, boi vi cong dung 
hang dau cua viec tri chu la diet niem. Vong niem co diet duoc thi 
than tam moi khinh an. Do do, moi co cam ung linh nghiem bat kha tu 
nghi. Rieng ve chu Bat nha tren day, dieu dung cuu canh la dua ta 
mau len bo giac. 



ThichTriThu BAT NHA T AM KINH Trang 41 



T AM KINH BAT NHA B A LA MAT DA 



w -? 



II. VAN BAN 
DAN NHAP 

Nguyen ban xua nhat cua Tarn Kinh la ban Phan van ghi bang thu 

f r f 

phap Tat Dan (Siddham) tren la boi. Hien nay, ta co mot luge ban Tat 

\ F F 

Dan dugc bao ton tai Truong Coc tu (Hasedera) va mot luge ban Tat 
Dan khac tai Phap Long tu (Horyuji) cua Nhat Ban (De tien dinh 

F 

danh, ban truoc ta goi la luge ban Tat Dan 1 va ban sau ta ggi la luge 

F \ F \ ■? \ \ 

ban Tat Dan 2). Truyen thuyet cho rang To Bo de Dat Ma mang ca hai 

F \ \ \ 

ban nay den Trung Hoa, roi tu do dugc truyen sang Nhat. Nhung gan 

? \ F 

day, cac hoc gia phuong Tay kiem chung lai, ghi rang luge ban Tat 

■\ F 

Dan 2, ton tru Phap Long tu tu nam 609 den nay, la dugc phien dich 
tu ban Han van cua Huyen Trang chu khong phai nguyen ban Phan 
ngu nhu truoc day da lam tuong. Phap Long tu (Horyuji) dugc Thanh 

F \ 

Due thai tu (Shotoku Taishi), vi quoc vuong ho phap dau tien cua 

F F F 

Nhat, tri vi nhung nam 593 - 622, xuong chieu kien lap chua nay vao 

\ F ■? \ F 

khoang dau the ky thu VII, muc dich la de ton bai luge ban Tat Dan 2 

F rv > > 

nay. Nhung nhu the, thi cac hoc gia da pham phai loi lam ve thoi gian 

> F 

tinh, vi ban dich cua Huyen Trang la vao nam 649, sau ban Tat Dan 2 

iv ? F 

nay. Phap Long tu hien nay dugc xem la ngoi chua go co kinh nhat 
cua Nhat Ban. 

F. Max Muller la nguoi dau tien tap thanh va dich ca hai, luge 
ban va quang ban theo thu phap Devanagari, ra Anh van nam 1894, in 
trong Sacred Books of the East, tap 49, phan 2, trang 147 - 154. Truoc 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 42 

do da co hoc gia Nanjo Bujiu la nguoi dau tien kham pha ra hai ban 
Tat Dan noi tren, nhung ong chi tap thanh, ma khong phien dich ra 
Anh van, dang trong Anecdota Oxoniensia, t.l, thang 3 (1884). Ngoai 
ra, con co H. L. Feer chi tap thanh va chu giai quang ban, in trong 
L "Essence de la Science transcendante en langues, Tibetain, Sanscrit, 
Mongol (Paris, 1886). Sau do,u Bac si D.T. Suzuki lai dich luge ban 
va dang trong quyen 3 cua Essays in Zen Buddhism. 

Nhung phai doi den Edward Conze voi nhung cong trinh nghien 
cuu cong phu ve Bat nha va cac kinh dien va triet hoc thuoc bo phai 
nay, Tarn kinh moi duoc chu y den va tu do co them rat nhieu hoc gia 
lop tre de tam phe giai va trung dich theo y cua ho. Edward Conze 
cung la nguoi da tap thanh hai ban kinh nay bang thu phap 

r r x 

Devanagari moi duoc ong tim thay o Bac An. Lai con co giao su H. 

\ r 

W. Bailey kham pha duoc mot quang ban cua kinh bang tieng Vu 
Dien, duoc cho la bat dau xuat hien vao khoang the ky thu 8, va la 
phien dich tu quang ban Han Van, thu ban Vu Dien nay hien duoc bao 
ton trong Fonds Pelliot Collection cua Thu vien Quoc gia Phap. Cung 
vao khoang the ky nay, cac ban tieng Tay Tang xuat hien, tat ca co 7 
ban. Nguoi dich dau tien la Vimalamitra nhung E. Conze co y kien 
rang la ban dich Ian hai cua Prasastrasena la chinh xac nhat. Ngoai ra, 
Dai Tang kinh Mong Co (Mongolian Kanjur) cung co mot ban, in 
trong Bi Mat Kinh, t.l 2, tr. 44a 45b. Dieu dang chu y la kinh nay 
khong co trong Kinh tang Pali. Gan day, hoc gia R. Exell dung luge 
ban Phan van Devanagari phien dich ra Pali, dang trong The Wisdom 
gone beyond, do hoi Social Science Association Press cua Thai Lan 
phat hanh, trang 6. 

Theo truyen thong Hoa van thi ban dich som nhat la cua Chi 
Khiem, nam 223, nhung da that lac. Ban dich som nhat hien ton la 
luge ban cua ngai La Thap dich nam 402 doi nha Tan. Sau do hon hai 
tram nam, ngai Huyen Trang moi trung dich vao nam 649. Ban nay 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 43 

r \ ■? \ 

dugc khac vao bia dong truoc cong chua Bach Ma noi Huyen Trang 
tru tri va dich thuat kinh dien, hien con. Ngoai ra, con co ngai Nghia 
Tinh dich luge ban, dai khai nhu ban Huyen Trang, duy phan chu thi 

r 

dung thu phap Tat Dan chu khong dich am. Ca ba luge ban nay tuong 

r r \ r 

doi giong nhau, duy ban Huyen Trang luu loat hon ca, nen rat dugc 
pho bien. 

> r 

Quang ban kinh dugc Phap Nguyet dich nam 732, roi den Bat 

r r 

Nha va Lgi Ngon tai dich nam 790. Cho den Thi Ho doi nha Tong 

> r r ? 

dich Ian chot la co tat ca 7 ban, neu ta ke ca ban cua Phap Thanh doi 

r r 

Duong vua tim thay o Don Hoang. Chi tiet cac van ban dugc ghi o cac 
trang 11 va 13. 

r r r 

Sau day, toi sap xep cac van ban ra thanh he thong mot each hgp 
ly tuong doi nhu sau: 

1 . Ban Tat Dan: luge ban 1 va 2, 

2. Ban Devanagari: luge va quang, 

3. Ban Tay Talng: quang, 

r 

4. Ban Tat Dan phien am La Tinh: theo L. Hurvitz va R. 
Bucknell, 

5. Ban Devanagari phien am La Tinh: luge va quang, 

6. Ban Tay Tang phien am La Tinh: quang, 

7. Ban Vu Dien phien am La Tinh: quang, 

8. Ban Pali: luge, 

9. Ban Mong Co, 

10. BanManChau, 

r 

1 1 . Ban Tat Dan phien am Hoa ngu: luge va quang, 

12. Luge ban La Thap. 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 44 

13. Luge ban Huyen Trang, 

14. Quang ban Bat Nha va Lai Ngon, 

15. Quang ban Phap Nguyet (2 ban), 

16. Luge ban Nghia Tinh, 

17. Quang ban Tri Tue Luan, 

18. Quang ban Phap Thanh, 

19. Quang ban Thi Ho, 

20. Quang ban Kim Cuang. 

r 

Ban cua Kim Cuang thugng su nay, toi nghi la that ban Kim 
Cuang Bat Khong, nhung chua co chung co cu the nen chua doan 
chac, Do do, ma liet ban nay cuoi cung. Ban nay cung ban Phap 
Thanh va quang ban Phan am cua Huyen Trang dugc rut ra tu Trung 

r r r 

Hoa Dai Tang Kinh. Cac ban khac tu so 12 den so 19 dugc rut ra tu 
Nhat ban Dai Tang Kinh, Nihon Daizokyo, tap 20, tr. 1 11. So di toi 
khong dung Dai Chanh tan tu Dai Tang Kinh, tuc Taisho shinshu 
Daizokyo, la vi bo tren co ghi chu each doc theo Nhat ngu, Cho nen, 
tien lgi cho cac hoc gia biet Nhat van. 

Tiep theo do la: 

\ r r 

2 1 . Ban chu giai cua ngai Minh Chau Huong Hai, bang tieng quoc 
am cua nuoc ta. Sau cung la: 

22. Ban Nhat ngu, 

23. Ban Anhngu, 

24. Ban Phap ngu. 

Rieng ve ban dich Anh ngu, hien nay co rat nhieu ban dich, moi 
ban deu co mot vai khuyet diem, hoac khong sat nghia, hoac dai dong 
lung cung. Do do, toi tong hop cac ban dich cua Suzuki va Garma 
Chang, bo di doan thua, them vao cho thieu, de tao thanh mot ban Anh 



Thich Tri Thu BAT NHA TAM KINH Trang 45 

dich tam goi la day du va sat nghia nhat lam dich ban cho ban cua ngai 
Huyen Trang. 

Khi so sanh luge ban Devanagari va ban dich cua ngai Huyen 

r 

Trang (cung nhu ban La Thap), ta thay co mot vai khac biet nhu sau: 
Ban Devanagari khong co cau: "Do nhat thiet kho acK\ Ban 
Devanagari lai co them "Tire khong tire sac" truoc hai cau "sac bat di 
khong..."; ngoai ra, con co cau "diec vo vo dac" sau phan "vo tri (diec) 
vo ddc" cua Huyen Trang. Mot dieu dang chu y la luge ban Tat Dan 
lai rat giong voi ban cua Huyen Trang, rue co nhung phan thua thieu 

r \ r \ r 

nhu tren, Cho nen, mot so hoc gia gan day gia thiet rang luge ban Tat 
Dan nay la phien dich tu ban cua Huyen Trang ra, chu khong phai la 
nguyen ban Phan ngu nhu Max Muller va Nanjo Bujiu da lam tuong. 

r r r r 

Toi rat tiec la khong co ban dich tieng Phap true tiep tu Phan ngu, 
ma phai dung ban cua Herbert von dich lai tu ban dich cua Suzuki. 
Tam sao that ban. Lai cung khong co ban Due ngu, mac dau co mot so 
hoc gia nguoi Due rat co cong nghien cuu van hoc Bat nha (Trong Ian 
tai ban nay, nho cac Phat tu tai Tay Due, chung toi co dugc ban dich 
Tam kinh sang Due ngu ma cac Phat tu nguoi Due thuong tung. Dieu 
dang tiec la chung toi khong ro dich gia cua ban nay). Mong rang cac 
thien tri thuc chu y den cac khuyet diem nay de bo tuc them cho. 

— 0O0 —